Dülek Hangi Dilde? Kayseri’de Bir Kelimenin Peşinde Geçen Duygusal Bir Gün
Kayseri’de yaşadığım yirmi beş yıl boyunca birçok kelimenin hikâyesine şahit oldum. Bazı kelimeler sadece ağızdan çıkar, havada kaybolur. Bazıları ise insanın içine dokunur, geçmişten bir kapı açar. “Dülek” kelimesi de benim için böyle oldu. İlk duyduğum anda basit bir kelime gibi gelmişti ama zamanla arkasında kocaman bir kültür, bir aile sıcaklığı ve çocukluğuma uzanan bir hatıra olduğunu fark ettim.
Her zamanki gibi o gün de küçük siyah kaplı günlüğümü yanıma almıştım. Günlük tutmak benim için sadece yaşadıklarımı yazmak değil, hissettiklerimi saklayabilmek demekti. Bazen bir cümle, bazen tek bir kelime bütün bir günü anlatmaya yetiyordu. O gün günlüğümün başına oturduğumda yazacağım ilk kelime “Dülek” oldu.
Çünkü kafamda tek bir soru vardı:
Dülek hangi dilde?
Bu sorunun cevabını bulmak için çıktığım küçük yolculuğun, aslında kendi geçmişime doğru bir yolculuk olacağını bilmiyordum.
Çocukluğumdan Kalan Bir Kelimenin İzinde
Kayseri’de bazı kelimeler vardır, sadece sözlük anlamıyla açıklanamaz. Bir evin mutfağında, bir köy yolunda, bir büyükannenin sesinde anlam kazanır. Dülek kelimesini de ilk kez yıllar önce aile büyüklerimden duymuştum. O zamanlar üzerinde hiç düşünmemiştim. Çocuk aklımla duyduğum her kelimeyi olduğu gibi kabul ediyordum.
Yıllar sonra bir akşam ailemle otururken yine bu kelime geçti. İçimde garip bir merak oluştu. Bir anda geçmişte bıraktığım bir sesin peşine düşmek istedim.
“Bu kelime nereden geliyor?” diye sordum.
Kimsenin net bir cevap verememesi beni hem şaşırttı hem de biraz hayal kırıklığına uğrattı. Çünkü bazı şeylerin cevabını ailemde bulabileceğimi düşünmüştüm. Ama bazen insan, kendi evinin içinde bile bilinmeyen hikâyelerle karşılaşabiliyor.
O gece günlüğüme şu cümleyi yazdım:
“Bir kelimenin geçmişini ararken aslında kendi geçmişimi arıyorum.”
Dülek Kelimesinin Kökenini Araştırırken Hissettiklerim
Araştırmaya başladığımda “Dülek” kelimesinin özellikle Anadolu’nun bazı bölgelerinde kullanılan yerel bir ifade olduğunu gördüm. Kelimelerin yöreden yöreye değişmesi bana her zaman çok etkileyici gelmiştir. Çünkü dil sadece kitaplarda duran bir şey değildir; insanların hayatıyla birlikte büyür.
Dülek kelimesinin hangi dile ait olduğu sorusunun kesin bir cevabını ararken, aslında tek bir kapıya ulaşmadığımı fark ettim. Anadolu’da kullanılan birçok kelime gibi bu kelimenin de farklı kültürlerin, farklı dönemlerin ve farklı ağızların izlerini taşıdığı düşünülür. Bazı kaynaklarda yerel kullanım olarak değerlendirilirken, bazı kişiler farklı dillerden geçmiş olabileceğini ifade eder.
Bu belirsizlik beni önce üzmüştü. Daha net bir cevap bekliyordum. Bir kelimenin kimliğini öğrenmek istemiştim. Fakat zaman geçtikçe bu belirsizliğin de güzel bir tarafı olduğunu anladım.
Çünkü bazı kelimeler tek bir yere ait değildir.
Bazı kelimeler, insanların yaşadığı toprakların ortak hafızasıdır.
Kayseri Sokaklarında Bir Kelimenin Bana Hatırlattıkları
Benzer Konular: Kadıköy'e hangi metro gidiyor ?
Bir hafta sonu eski mahallemde yürüyüşe çıktım. Çocukken geçtiğim sokaklardan geçerken içimde büyük bir özlem hissettim. Aynı taş yollar, aynı eski evler ve aynı tanıdık sessizlik vardı. Fakat ben artık çocuk değildim.
Elimde yine günlüğüm vardı.
Bir banka oturup çevreyi izledim. Yanımdan geçen insanların konuşmalarında duyduğum her farklı kelimeye dikkat etmeye başladım. Çünkü artık kelimelerin sadece anlam değil, duygu taşıdığını biliyordum.
Dülek kelimesi bana geçmişimi hatırlatıyordu. Büyüklerimin konuşma şeklini, aile sofralarını ve çocukken duyduğum sıcak sesleri…
O an kendimi hem mutlu hem de hüzünlü hissettim. Mutluydum, çünkü unutulmaya yüz tutmuş bir kelimenin peşinden giderek güzel bir bağ kurmuştum. Hüzünlüydüm, çünkü bazı değerlerin zamanla kaybolduğunu fark etmek kolay değildi.
Bir Kelimenin Ardındaki Kültürel Hafıza
Diller, insanların yaşadığı hayatın aynasıdır. Bir bölgede kullanılan küçük bir kelime bile aslında o insanların geçmişinden izler taşır. Bu yüzden “Dülek hangi dilde?” sorusu benim için sadece dil bilgisiyle ilgili bir soru olmaktan çıktı.
Bu soru bana şunu düşündürdü:
Bir kelimeyi kaybettiğimizde sadece bir sözcüğü mü kaybederiz, yoksa onunla birlikte bir hikâyeyi de mi kaybederiz?
Bence cevap ikincisi.
Çünkü her kelimenin arkasında bir insan vardır. Bir annenin sesi, bir dedenin öğüdü, bir çocuğun ilk kez duyduğu şaşkınlık vardır. Dülek kelimesi de benim için artık sadece bir kelime değil; geçmişten bugüne uzanan ince bir ip gibi.
Günlüğümde Kalan Bir Umut
O gün eve döndüğümde günlüğümü açtım ve uzun uzun yazdım. Başta sadece bir kelimenin kökenini öğrenmek istemiştim. Fakat sonunda kendimle ilgili çok şey öğrendim.
Merak etmenin, araştırmanın ve geçmişe değer vermenin ne kadar önemli olduğunu fark ettim.
Belki Dülek kelimesinin hikâyesi hiçbir zaman tek bir cümleyle anlatılamayacak. Belki farklı insanlar farklı cevaplar verecek. Ama benim için önemli olan, bu kelimenin beni geçmişime yaklaştırması oldu.
Yirmi beş yaşında bir genç olarak bazen geleceğe yetişmeye çalışıyorum. Günler hızlı geçiyor, şehirler değişiyor, insanlar farklılaşıyor. Fakat bazı küçük kelimeler insanı olduğu yere geri getiriyor.
Dülek de benim için böyle bir kelime oldu.
Bir Kelime, Bir Hatıra, Bir Yolculuk
Bugün biri bana “Dülek hangi dilde?” diye sorsa, artık sadece bir dil adı aramam. Önce o kelimenin nerelerde yaşadığını, kimlerin ağzında hayat bulduğunu düşünürüm.
Çünkü öğrendim ki kelimeler yalnızca harflerden oluşmaz.
Onların içinde insanların sevinçleri, kırgınlıkları, umutları ve anıları vardır.
Kayseri’de tuttuğum küçük günlüğümün bir sayfasında hâlâ o kelime yazıyor:
Dülek.
Yanına da şu notu düşmüşüm:
“Bazı cevaplar bulunmak için değil, insanı bir yolculuğa çıkarmak için vardır.”
Ve belki de en güzel tarafı şu: Bir kelimeyi anlamaya çalışırken bazen kendi hikâyemizi daha iyi anlarız.