Renkli Bakışlar Yazılar

Bilgi Subjektif Midir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme Bilgi, genellikle somut ve objektif bir şey olarak kabul edilir: Matematiksel doğrular, fiziksel yasalar ve belirli gerçeklikler… Ancak, bu kavramları daha geniş bir çerçeveye oturtmaya başladığımızda, “bilgi subjektif midir?” sorusu karşımıza çıkıyor. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlar, bu soruya ne gibi yanıtlar verir? Sokakta, toplu taşımada, işyerinde gözlemlediğimiz sahneler, toplumsal grupların bilgiye nasıl farklı yaklaşımlar geliştirdiğini anlamamıza yardımcı olabilir. Bu yazıda, gündelik hayatla harmanlanmış bir şekilde bu soruyu ele alacağım. Bilginin Objektif Olup Olmadığına İlişkin Geleneksel Bakış Açısı Geleneksel olarak, bilgi genellikle tarafsız bir gerçeklik…

Bilardoda Rakibin Topunu Sokmak Faul Mü? Küresel ve Yerel Açılardan İnceleme Bilardo, yıllardır popülerliğini koruyan ve insanları bir araya getiren harika bir oyun. Ben de Bursa’da, boş zamanlarımda arkadaşlarımla bilardo oynayarak, bir yandan keyifli vakit geçiriyor, bir yandan da bu spora olan ilgimi artırıyorum. Ancak bir gün, arkadaşımın oynadığı bir pozisyonda “Bilardoda rakibin topunu sokmak faul mü?” diye bir soru çıktı ve benim gibi bilardoya ilgi duyan biri için bu gerçekten ilginç bir konu oldu. Hadi gelin, bu soruya küresel ve yerel açıdan bakalım, çünkü farklı kültürlerde bu sorunun cevabı biraz değişebiliyor. Bilardo Kurallarında Faul ve Rakibin Topu Bilardoya başladığınızda…

Hoplamak Ne? Felsefi Bir Yolculuk Bir çocuğun ilk kez sek sek oynarken yerden zıpladığını izlediniz mi hiç? Ya da bir yetişkinin, metroya yetişmek için son bir çabayla adımlarını hızlandırıp hopladığını? Bu basit hareket, günlük yaşamda fark etmediğimiz bir eylem gibi görünse de, felsefe perspektifinden bakıldığında aslında hem etik hem epistemolojik hem de ontolojik soruları tetikleyebilir. Peki, hoplamak ne? Neden zıplarız, neyi ifade eder ve bu basit eylem, insan deneyiminin temel yönlerini nasıl aydınlatabilir? Hoplamak ve Ontoloji: Varoluşun Temel Sıçramaları Ontoloji, varlık ve varoluşun doğasını inceleyen felsefe dalıdır. Hoplamak, somut bir hareket olarak basit gözükse de ontolojik açıdan dikkate değerdir. Martin…

Bir Filozofun Sabah Sorgulaması: “Holding olma şartları nedir?” ve Bizim İçimizde Yarattığı Soru Bir düşünün: Elinizde bir kavram var – holding – ve bu kavram sadece ticaret hukuku veya ekonomi literatüründe değil, aynı zamanda insanın varlık, bilgi ve etik sorgulamalarında da yankı buluyor. Holding olma şartları nedir? sorusu, aslında bireyin kendi ‘olma’ kavramıyla da örtüşebilir: Bir yapının, bir örgütün veya bir bireyin “olmayı hak etme” koşulları nelerdir? Platon’un devlet idealarında “her şeyin bir tür formu vardır”; bir şeyin “ideal hali”, onun fenomenik dünyadaki tezahüründen farklıdır. Aynı şekilde bir “holding” de somut dünyanın ötesinde bir fikir formuna sahip: sermaye, bağlantı ve…

Hipermetrop Gözlük Takılmazsa Ne Olur? – Görmenin Sessiz Farkındalığı Bir sabah gözlerinizi ovuşturarak uyandığınızda, kitabın sayfalarındaki yazıların sanki biraz uzaklaştığını fark ettiniz mi? Ya da bilgisayar ekranına bakarken gözlerinizin yavaşça yorulduğunu hissettiniz mi? Hipermetropi, yani uzak görme bozukluğu, genellikle yavaş ilerleyen ve çoğu kişi tarafından göz ardı edilen bir durumdur. Peki, hipermetrop gözlük takılmazsa ne olur? Bu basit gibi görünen sorunun cevapları hem fizyolojik hem de psikolojik boyutlar taşıyor. Hipermetropinin Tarihçesi ve İlk Gözlemler Hipermetropi, insanlık tarihi kadar eski bir göz rahatsızlığıdır. Orta Çağ’da göz doktorluğu henüz sistematik bir bilim haline gelmemişken, insanlar uzak objeleri net göremediğinde bunun doğanın bir…

Aynı Be Ya, Ne Demek? Farklı Yaklaşımlar ve İçsel Tartışmalar Üzerine Bir İnceleme — Giriş Hayatımızda her gün defalarca duyduğumuz ama bazen ne anlama geldiğini derinlemesine düşünmediğimiz bir cümle: “Aynı be ya.” Bu basit ifade, Konya’nın bir sokağında, İstanbul’un bir kafesinde ya da herhangi bir şehirde birbirini anlayan insanların konuşmalarında sıkça yer alır. Peki, bu ifade ne anlama gelir ve neden bu kadar sık kullanılır? Her ne kadar basit gibi görünse de, “Aynı be ya” ifadesi, içinde birçok farklı anlam taşıyan bir cümledir. Bu yazıda, farklı bakış açılarıyla “Aynı be ya”nın ne demek olduğunu inceleyecek ve hem bilimsel hem de…

Heykeltraş: Sanat mı Zanaat mı? Tarihsel Bir Perspektif Geçmişi anlamak, bugünü yorumlamanın anahtarıdır; eski taşlara ve bronzlara bakarken, insanlık tarihinin estetik ve teknik çabalarının birbirine nasıl dolandığını görebiliriz. Heykeltraşlık, tarih boyunca hem sanat hem de zanaat olarak değerlendirilmiş, toplumsal değerler ve ekonomik sistemlerle sürekli etkileşim içinde olmuştur. Bu yazıda, tarihsel bir perspektifle heykeltraşın konumunu kronolojik olarak ele alacak, dönemeçleri, kırılma noktalarını ve toplumsal dönüşümleri tartışacağız. Antik Dönemde Heykeltraşlık: Zanaatın Ötesinde MÖ 3000–500 yılları arasında, Mısır ve Mezopotamya heykeltıraşları, tapınaklar ve kraliyet anıtları için taş ve metal işlediler. Bu dönemde heykeltraşlık çoğunlukla bir zanaat olarak görülüyordu. – Mısır Örnekleri: Piramitlerdeki heykeller…

Anneleri İkna Etmek İçin Ne Yapılır? İzmir’de, 25 yaşında, arkadaş ortamında sürekli espri yapan ama içten içe her şeyi fazlasıyla düşünen biri olarak, anneleri ikna etmek gerçekten hayatımın bir parçası oldu. Çünkü bir annem var ve o da bazen, bir şeyi istediğimi duysa bile, “Hayır” demek için var gücüyle direniyor. Bu durum her seferinde bana aynı soruyu sorduruyor: “Anneleri ikna etmek için ne yapılır?” Evet, anneler evrenin en güçlü varlıkları olabilir, ama biz de bir şekilde ikna edebilmeliyiz, değil mi? Hadi, bu yazıda size anneleri ikna etmenin yollarını, günlük hayattan komik örneklerle ve hafif mizah dokunuşlarıyla anlatayım. Hazırsanız, başlayalım. Annenin…

Güve En Çok Neye Gelir? İnsan Psikolojisinin Mercek Altındaki Sırları Geçen gün odada ışık yanarken küçük bir güvenin pencereye çarpıp dönmesini izledim ve düşündüm: İnsan davranışlarında “güveye çekim” gibi basit görünen şeyler, aslında beynimizin ve duygularımızın karmaşık bir oyunu olabilir mi? Psikolojik açıdan bakıldığında, bu tür yönelimler sadece fiziksel değil, bilişsel, duygusal ve sosyal süreçlerle bağlantılıdır. Peki, biz insanlar “güveye” ya da metaforik olarak benzer çekimlere neden tepki veririz? Bilişsel Perspektif: Dikkat ve Algının Güvesi Bilişsel psikoloji, insanların çevresel uyaranlara nasıl dikkat ettiklerini ve bunları nasıl işlediklerini inceler. Güve, ışığa yönelir; biz de bilişsel olarak çekici uyaranlara yöneliriz. – Dikkat…

Gütürü Ne Demek? Kıt Kaynaklar Üzerinden Bir İçsel Analiz Günlük yaşamda seçimlerimiz, çoğu zaman farkında olmasak da, kıt kaynakların ve sınırlı imkanların gölgesinde şekillenir. Bir insan olarak kendimize sorduğumuz sorular—“Hangi işi seçmeliyim?”, “Para ve zamanımı nasıl dağıtmalıyım?”—ekonominin temel kavramlarını hayatın içinden anlamamıza olanak tanır. İşte tam bu noktada “gütürü” kavramı ortaya çıkar. Basitçe, bir bireyin veya kurumun elde etmeyi amaçladığı yarar, kazanç veya faydayı ifade eder. Ancak ekonomi perspektifinden baktığımızda, gütürü sadece kazanç değil; seçimlerin, risklerin ve fırsat maliyetlerinin bir bütünüdür. Bu yazıda, fırsat maliyeti, dengesizlikler ve piyasa dinamikleri üzerinden gütürü kavramını mikroekonomi, makroekonomi ve davranışsal ekonomi bağlamında analiz edeceğiz.…